Obraz Rene Magritte’a przedstawiający/nie przedstawiający fajkę oczywiście nie wymaga zapowiedzi. Jako jedno z najważniejszych dzieł sztuki XX wieku zasługuje jednak co najmniej na próby reinterpretacji. Jak pisał już jakiś czas temu Fryderyk Nietzsche, historię można uprawiać w sposób antykwaryczny, monumentalny albo krytyczny; w moim wykładzie postaram się pozostać najbliżej tej ostatniej wersji.

Obraz Magritte’a to właściwie cała seria obrazów. Oprócz wersji najbardziej znanej mamy jeszcze fajkę impresjonistyczną, fajkę na sztaludze, fajkę dumnie płynącą po niebie i wiele innych. Omawiając te wszystkie „wersje”, a może po prostu – te elementy większej serii łączącej się w naszej pamięci przede wszystkim z głównym obrazem, postaram się nie tylko wrócić do debaty między Magrittem i Foucaultem wokół kwestii przedstawienia, ale również postawić pytania o politykę reprezentacji wynikające z tekstów Karola Marksa, Gayatri Spivak czy Jacquesa Derridy.

Zastanowimy się także nad społeczeństwem opartym na prawdomówności – nad kwestiami takimi, jak plagiat, kopia, oryginał, autoplagiaryzm i tworzenie utworów zależnych. Obraz Magritte’a być może stanie się okazją do realizacji ważnego postulatu J. Derridy, który pisał, że każde badanie przeszłości jest w gruncie rzeczy przede wszystkim pracą nad przyszłością.