Zagadnienie tożsamości narodowej i kulturowej Słowaków pod koniec XVIII, a zwłaszcza w XIX wieku zdominowało całość słowackiej przestrzeni dyskursywnej. Na pytanie „Kim my, Słowacy właściwie jesteśmy?” próbowali odpowiadać historycy, językoznawcy, politycy, poeci. Skrupulatnie gromadzili wszelkie dowody istnienia Słowaków w dziejach, rekonstruowali narodową historię, tworzyli symboliczne mapy wyznaczające terytorium ojczyzny, dążyli do ustabilizowania normy językowej, rozważali możliwości aktywnego włączenia się w sferę polityki. Wyzwaniem najważniejszym stało się stworzenie podstaw dla identyfikacji zbiorowej oraz wypracowanie atrybutów, jakie nowoczesny naród powinien posiadać.

Zadanie było trudne z kilku powodów, zarówno „wewnętrznych” – brak własnej państwowości, ubogie tradycje historyczne i kulturalne, nieliczne elity, jak i „zewnętrznych” – próby tłumienia przez Węgrów jakichkolwiek aspiracji słowackich, za przyzwoleniem władz austriackich. Determinacja działaczy narodowych, którzy, zgodnie z ówczesną retoryką, odrodzenie narodu, przebudzenie go z wielowiekowego snu, uznali za swoją dziejową misję, przyniosła jednak konkretne efekty.

Problemy i trudności przezwyciężano na różne sposoby, w duchu romantyzmu poddawano mitologizacji poszczególne aspekty słowackości, a w ramach obowiązującego prawa formułowano określone postulaty. Symbole, konstrukcje, narracje ustabilizowane w XIX wieku – Tatry, Dunaj, dzieje wielkomorawskie, Janosik, szczególna pozycja folkloru – do dzisiaj stanowią aktywne elementy słowackiej świadomości zbiorowej i nawet poddawane krytyce, instrumentalizowane przez polityków lub poddawane zabiegom dekonstrukcyjnym, pozostają żywe.